[SHTT 4] Điều kiện bảo hộ Quyền liên quan đến quyền tác giả (Quyền liên quan) theo Luật Sở hữu trí tuệ

TDTU, 19/12/2025 | 16:00, GMT+7

(Theo Điều 16 và 17 - Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam)

Trong hệ sinh thái sáng tạo hiện đại, bên cạnh quyền tác giả, quyền liên quan giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia trình diễn, sản xuất và phát sóng tác phẩm. Việc hiểu đúng các điều kiện bảo hộ quyền liên quan không chỉ giúp các cá nhân, tổ chức chủ động bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của mình, mà còn góp phần bảo đảm việc khai thác, sử dụng các sản phẩm trí tuệ được thực hiện đúng quy định của pháp luật Việt Nam.

1. Quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan)

Theo Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, Quyền liên quan là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

Quyền liên quan được thiết lập nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể không trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm nhưng có vai trò quan trọng trong việc trình diễn, sản xuất, ghi nhận và truyền tải tác phẩm đến công chúng. Việc bảo hộ quyền liên quan thể hiện sự ghi nhận của pháp luật đối với công sức lao động, chi phí đầu tư và giá trị đóng góp của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng, đồng thời bảo đảm sự cân bằng với quyền tác giả đối với tác phẩm gốc, qua đó góp phần thúc đẩy hoạt động sáng tạo, phổ biến và khai thác tác phẩm một cách lành mạnh, bền vững trong môi trường số.

2. Chủ thể được bảo hộ quyền liên quan

Theo Điều 16 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền liên quan được bảo hộ đối với:

Người biểu diễn: Quyền liên quan được bảo hộ đối với người biểu diễn, bao gồm diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công và những người khác trực tiếp trình bày tác phẩm văn học, nghệ thuật. Đây là những chủ thể thể hiện tác phẩm thông qua hoạt động biểu diễn, góp phần truyền tải nội dung, cảm xúc và giá trị nghệ thuật của tác phẩm đến công chúng;
Chủ sở hữu cuộc biểu diễn: Tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu cuộc biểu diễn được pháp luật bảo hộ quyền liên quan. Theo khoản 1 Điều 44 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu cuộc biểu diễn là tổ chức, cá nhân đã sử dụng thời gian, đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật để thực hiện cuộc biểu diễn, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình: Quyền liên quan bảo hộ đối với tổ chức, cá nhân định hình lần đầu âm thanh, hình ảnh của cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác. Đây là chủ thể gắn liền với việc đầu tư về kỹ thuật và chi phí để tạo ra các bản ghi, qua đó góp phần lưu giữ và phổ biến nội dung biểu diễn.
Tổ chức phát sóng: Tổ chức khởi xướng và thực hiện việc phát sóng chương trình cũng là chủ thể được bảo hộ quyền liên quan. Thông qua hoạt động phát sóng, các tổ chức này đưa cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình đến đông đảo công chúng trên các phương tiện truyền thông.

Như vậy, quyền liên quan không chỉ bảo vệ người sáng tạo nội dung ban đầu, mà còn ghi nhận và bảo hộ công sức của các chủ thể góp phần đưa tác phẩm đến với công chúng.

3. Các đối tượng quyền liên quan được bảo hộ

Theo Điều 17 Luật Sở hữu trí tuệ, các đối tượng quyền liên quan được bảo hộ bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa. Đây là những sản phẩm trí tuệ gắn liền với hoạt động biểu diễn, sản xuất và truyền thông, có vai trò quan trọng trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và công nghiệp sáng tạo.

3.1. Điều kiện bảo hộ đối với cuộc biểu diễn

Cuộc biểu diễn được bảo hộ quyền liên quan nếu thuộc một trong các trường hợp như:

Do công dân Việt Nam thực hiện tại Việt Nam hoặc nước ngoài;
Do người nước ngoài thực hiện tại Việt Nam;
Đã được định hình trên bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ theo quy định tại Điều 30 Luật Sở hữu trí tuệ. (Điều 30 quy định quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, theo đó nhà sản xuất có quyền độc quyền sao chép và phân phối bản ghi âm, ghi hình của mình đến công chúng thông qua các hình thức như bán, cho thuê hoặc bằng bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được).
Chưa được định hình trên bản ghi âm, ghi hình nhưng đã được phát sóng và được bảo hộ theo quy định tại Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ. (Điều 31 quy định quyền của tổ chức phát sóng, theo đó tổ chức phát sóng có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện việc phát sóng, tái phát sóng, định hình và phân phối chương trình phát sóng đến công chúng).
Được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

3.2. Điều kiện bảo hộ đối với bản ghi âm, ghi hình

Bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ quyền liên quan khi:

Do nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có quốc tịch Việt Nam thực hiện;
Do nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình nước ngoài thực hiện và được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

3.3. Điều kiện bảo hộ đối với chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh

Chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa được bảo hộ quyền liên quan trong trường hợp:

Do tổ chức phát sóng có quốc tịch Việt Nam thực hiện;
Do tổ chức phát sóng nước ngoài thực hiện và được bảo hộ theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

4. Nguyên tắc bảo hộ và ý nghĩa của việc hiểu đúng quyền liên quan

Cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng chỉ được bảo hộ quyền liên quan với điều kiện không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc.

Việc nắm vững các điều kiện bảo hộ quyền liên quan giúp người biểu diễn, nhà sản xuất và tổ chức phát sóng chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời sử dụng tác phẩm một cách đúng pháp luật. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, đây là nền tảng quan trọng để hạn chế tranh chấp và thúc đẩy sự phát triển bền vững của các ngành công nghiệp sáng tạo.

--------------------

Hiện nay, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao Khoa học Công nghệ - TDTU đang tiếp nhận hồ sơ đăng ký sáng chế cho cá nhân, giảng viên, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp.

Mọi thông tin liên quan vui lòng liên hệ:

Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao Khoa học Công nghệ - TDTU