[SHTT 7] Nội dung, giới hạn quyền và thời hạn bảo hộ quyền liên quan theo Luật Sở hữu trí tuệ

TDTU, 22/01/2026 | 14:00, GMT+7

(Theo Điều 29, 30, 31 32 và 34 của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam)

Trong hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ, bên cạnh quyền tác giả, quyền liên quan giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia vào quá trình phổ biến, truyền tải tác phẩm đến công chúng. Quyền liên quan không bảo hộ nội dung sáng tạo của tác phẩm, mà bảo hộ công sức đầu tư, trình diễn và truyền dẫn tác phẩm đến xã hội.

Mục 2 Chương II Luật Sở hữu trí tuệ quy định cụ thể về Nội dung quyền liên quan, các giới hạn quyền và thời hạn bảo hộ, qua đó thiết lập khuôn khổ pháp lý bảo đảm sự cân bằng giữa quyền của các chủ thể quyền liên quan và lợi ích chung của xã hội.

1. Nội dung quyền liên quan

1.1. Quyền của người biểu diễn

Người biểu diễn là cá nhân trực tiếp thể hiện tác phẩm thông qua hoạt động trình diễn. Pháp luật bảo hộ cho người biểu diễn cả quyền nhân thân và quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn.

Về quyền nhân thân, người biểu diễn có quyền được giới thiệu tên khi biểu diễn, khi cuộc biểu diễn được ghi âm, ghi hình, phát sóng; đồng thời có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của hình tượng biểu diễn, không cho phép người khác xuyên tạc, sửa đổi hoặc cắt xén dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của mình.
Về quyền tài sản, người biểu diễn có quyền quyết định hoặc cho phép người khác thực hiện các hành vi như định hình(*) cuộc biểu diễn trên bản ghi âm, ghi hình; sao chép cuộc biểu diễn đã được định hình; phát sóng, truyền đạt cuộc biểu diễn đến công chúng; phân phối, nhập khẩu, cho thuê thương mại bản ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn; cũng như cung cấp bản định hình cuộc biểu diễn theo yêu cầu của công chúng trong môi trường số. Việc khai thác các quyền này phải được sự cho phép hợp pháp và thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo quy định. Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra những giới hạn nhất định, theo đó chủ sở hữu quyền đối với cuộc biểu diễn không được quyền ngăn cấm việc sao chép tạm thời phục vụ quy trình công nghệ, truyền phát hợp pháp không nhằm mục đích kinh tế độc lập, cũng như việc phân phối tiếp theo hoặc nhập khẩu để phân phối bản định hình cuộc biểu diễn đã được chủ sở hữu quyền thực hiện hoặc cho phép thực hiện.

*Định hình là việc ghi lại, cố định cuộc biểu diễn hoặc chương trình phát sóng dưới một hình thức vật chất hoặc kỹ thuật nhất định (như bản ghi âm, ghi hình, tệp số…), để từ đó có thể lưu trữ, sao chép, phát sóng hoặc khai thác lại.

1.2. Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình là tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và kỹ thuật để tạo ra bản ghi âm, ghi hình. Pháp luật trao cho chủ thể này các quyền tài sản nhằm bảo vệ thành quả đầu tư. Cụ thể, nhà sản xuất có quyền trực tiếp thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện các hành vi sau đây:

Sao chép toàn bộ hoặc một phần bản ghi âm, ghi hình bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, bao gồm cả sao chép vật lý và sao chép trong môi trường số;
Phân phối và nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản gốc, bản sao bản ghi âm, ghi hình thông qua việc bán hoặc các hình thức chuyển giao quyền sở hữu khác đối với bản ghi dưới dạng hữu hình;
Cho thuê thương mại bản gốc, bản sao bản ghi âm, ghi hình tới công chúng, kể cả trong trường hợp bản ghi đã được phân phối trước đó bởi chính nhà sản xuất hoặc với sự cho phép của nhà sản xuất;
Phát sóng, truyền đạt đến công chúng bản ghi âm, ghi hình, bao gồm cả việc cung cấp bản ghi theo yêu cầu, cho phép công chúng tiếp cận tại thời điểm và địa điểm do họ lựa chọn.

Việc khai thác, sử dụng một, một số hoặc toàn bộ các quyền nêu trên phải được sự cho phép hợp pháp của chủ sở hữu quyền đối với bản ghi âm, ghi hình, đồng thời thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền và các quyền lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận giữa các bên trong trường hợp pháp luật không quy định cụ thể.

Tuy nhiên, nhằm bảo đảm sự cân bằng lợi ích giữa chủ thể quyền và lợi ích chung của xã hội, pháp luật về sở hữu trí tuệ cũng đặt ra những giới hạn đối với quyền tài sản của người biểu diễn. Theo đó, chủ sở hữu quyền đối với cuộc biểu diễn không có quyền ngăn cấm tổ chức, cá nhân khác thực hiện việc sao chép tạm thời trong khuôn khổ một quy trình công nghệ, trong quá trình truyền phát hợp pháp qua mạng lưới trung gian, với điều kiện không nhằm mục đích kinh tế độc lập và bản sao được tự động xóa bỏ, không có khả năng phục hồi. Bên cạnh đó, chủ sở hữu quyền cũng không được quyền ngăn cấm việc phân phối tiếp theo hoặc nhập khẩu để phân phối đối với bản gốc, bản sao bản định hình cuộc biểu diễn đã được chính chủ sở hữu quyền thực hiện hoặc đã cho phép thực hiện việc phân phối trước đó.

1.3. Quyền của tổ chức phát sóng

Tổ chức phát sóng là chủ thể thực hiện việc truyền dẫn chương trình phát sóng đến công chúng. Quyền của tổ chức phát sóng tập trung vào việc kiểm soát việc khai thác tín hiệu phát sóng.

Theo đó, tổ chức phát sóng có quyền phát sóng và tái phát sóng chương trình của mình; định hình chương trình phát sóng; sao chép bản định hình chương trình phát sóng; phân phối, nhập khẩu bản định hình chương trình phát sóng dưới dạng hữu hình. Việc sử dụng các quyền này phải được sự đồng ý của tổ chức phát sóng và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền của tổ chức phát sóng cũng chịu những giới hạn nhất định. Theo đó, chủ sở hữu quyền đối với chương trình phát sóng không có quyền ngăn cấm việc sao chép tạm thời chương trình phát sóng nhằm phục vụ quy trình công nghệ hoặc truyền phát hợp pháp không nhằm mục đích kinh tế độc lập, khi bản sao chỉ tồn tại trong thời gian cần thiết và tự động bị xóa. Đồng thời, tổ chức phát sóng cũng không được ngăn cấm việc phân phối tiếp theo hoặc nhập khẩu để phân phối đối với bản định hình chương trình phát sóng đã được chính chủ sở hữu quyền hoặc người được phép thực hiện việc phân phối trước đó.

2. Giới hạn quyền liên quan

Pháp luật cho phép việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được công bố trong một số trường hợp nhất định mà không cần xin phép trước, nhưng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và thông tin theo quy định. Cụ thể:

Trong hoạt động phát sóng vì mục đích thương mại, tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố (có hoặc không có tài trợ, quảng cáo, thu phí hay không thu phí) không phải xin phép chủ sở hữu quyền liên quan, nhưng phải trả tiền bản quyền cho người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng. Mức và phương thức thanh toán được thực hiện theo thỏa thuận hoặc theo quy định của Chính phủ nếu không đạt được thỏa thuận.
Trong hoạt động kinh doanh, thương mại, việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố cũng không cần xin phép, nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận với các chủ thể quyền liên quan; trường hợp không thỏa thuận được thì thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình trong các trường hợp nêu trên không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường và không gây thiệt hại bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng.
Trường hợp tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác, sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố mà không xác định được hoặc không tìm được chủ sở hữu quyền liên quan, việc sử dụng được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

3. Thời hạn bảo hộ quyền liên quan

Thời hạn bảo hộ quyền liên quan được xác định thống nhất là 50 năm, tính từ năm tiếp theo năm xảy ra sự kiện pháp lý làm phát sinh quyền.

Cụ thể, quyền của người biểu diễn được bảo hộ 50 năm kể từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình; quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ 50 năm kể từ năm tiếp theo năm công bố hoặc định hình bản ghi; quyền của tổ chức phát sóng được bảo hộ 50 năm kể từ năm tiếp theo năm chương trình phát sóng được thực hiện. Thời hạn bảo hộ kết thúc vào 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ.

Việc xác định rõ thời hạn bảo hộ giúp làm rõ ranh giới giữa quyền độc quyền của chủ thể quyền liên quan và phạm vi khai thác hợp pháp của công chúng.

--------------------

Hiện nay, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao Khoa học Công nghệ - TDTU đang tiếp nhận hồ sơ đăng ký sáng chế cho cá nhân, giảng viên, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp.