Trong bối cảnh thị trường dược liệu, đặc biệt là Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu, đang đối mặt với rủi ro lớn về giả mạo, pha trộn và suy giảm chất lượng, nhu cầu về một phương pháp kiểm nghiệm nhanh – chính xác – chi phí thấp trở nên cấp thiết. Các phương pháp di truyền học hiện nay mặc dù có thể phân biệt chính xác củ Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu nhưng đòi hỏi phòng thí nghiệm trang bị chuyên sâu về sinh học phân tử, nhân lực có chuyên môn cao, thời gian phân tích dài và không áp dụng được cho cao chiết, các dạng bào chế.

Giải pháp do Trường Đại học Tôn Đức Thắng phát triển cung cấp một quy trình định lượng saponin dựa trên sắc ký lớp mỏng (TLC) kết hợp xử lý ảnh số, cho phép:

- Phân biệt rõ ràng giữa Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu

- Đánh giá chất lượng dựa trên hàm lượng và tỷ lệ saponin đặc trưng

- Triển khai nhanh tại các phòng kiểm nghiệm cơ bản

Đây là một bước chuyển dịch quan trọng từ phân tích chuyên sâu (HPLC phức tạp) sang giải pháp thực tiễn, dễ triển khai quy mô rộng

Sáng chế đề cập đến quy trình xác định nhanh hàm lượng các saponin để phân biệt và đánh giá chất lượng Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu bằng sắc ký lớp mỏng bao gồm các bước:

(1) Chiết mẫu thử từ (các) mẫu sâm cần kiểm nghiệm

(2) Pha dãy nồng độ hỗn hợp chuẩn saponin (ginsenoside Rg1, Rh1, majonoside R2, vina-ginsenoside R2)

(3) Nạp (các) mẫu thử và mẫu chuẩn lên cùng bảng mỏng và triển khai cùng điều kiện

(4) Hiện màu bảng mỏng bằng thuốc thử và chuyển thành hình ảnh số hóa

(5) Sử dụng phần mềm để chuyển các vết trên bảng mỏng của mẫu thử và mẫu chuẩn thành số liệu diện tích vết

(6) Tính toán hàm lượng các saponin trong mẫu thử dựa vào phương trình hồi quy tuyến tính

(7) Xác định mẫu thử có phải Sâm Ngọc Linh hay Sâm Lai Châu dựa vào tỷ lệ hàm lượng của các saponin.

1. Giải quyết “điểm nghẽn” của HPLC truyền thống

Phương pháp HPLC-UV hiện tại:

- Không phát hiện tốt saponin khung ocotillol

- Thời gian phân tích dài (>60 phút/mẫu)

- Chi phí đầu tư thiết bị cao

Quy trình mới:

- Sử dụng TLC với hệ dung môi tối ưu → phân tách hiệu quả

- Kết hợp số hóa hình ảnh → định lượng chính xác

- Rút ngắn thời gian phân tích đáng kể

Đặc biệt, quy trình sử dụng các marker quan trọng của Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu bao gồm:

- Majonoside R2 (M-R2)

- Vina-ginsenoside R2 (V-R2)

- Ginsenoside Rg1, Rh1

→ Cho phép xác định “fingerprint hóa học” đặc trưng của từng loài sâm

2. Định lượng thông minh – phân loại chính xác

Quy trình không chỉ định tính mà còn:

- Xây dựng đường chuẩn hồi quy

- Tính toán hàm lượng từng saponin

- Sử dụng tỷ lệ marker (M-R2/V-R2) để phân biệt Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu

→ Đây là nền tảng để xây dựng tiêu chuẩn hóa và truy xuất nguồn gốc dược liệu ở cấp hệ thống.

Kiểm nghiệm và đánh giá chất lượng dược liệu; nghiên cứu – sản xuất dược phẩm từ sâm; kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng dược liệu. Điều này giúp phát hiện sâm giả, sâm “rác” bị rút hoạt chất, góp phần chuẩn hóa chất lượng đầu vào cho sản xuất, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Các trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm; doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh dược liệu và sản phẩm từ sâm; viện nghiên cứu, trường đại học; cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế và dược. Cụ thể:

1. Doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh sâm

- Tích hợp vào quy trình QC nội bộ;

- Giảm chi phí kiểm nghiệm đáng kể;

- Tăng độ tin cậy sản phẩm trên thị trường;

2. Viện nghiên cứu – trường đại học

- Công cụ nghiên cứu, đào tạo thực hành;

- Hỗ trợ các đề tài về saponin và các loài sâm thuộc chi Panax.

3. Cơ quan quản lý

- Kiểm soát thị trường dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu;

- Hỗ trợ xây dựng tiêu chuẩn cho dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu.

Giúp phân biệt chính xác Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu; phát hiện dược liệu kém chất lượng hoặc bị pha trộn; giảm chi phí và thời gian kiểm nghiệm; nâng cao độ tin cậy trong đánh giá chất lượng, góp phần bảo vệ người tiêu dùng và giá trị dược liệu Việt Nam. Cụ thể:

- Giảm chi phí kiểm nghiệm và áp dụng được ở các phòng kiểm nghiệm cơ bản chưa trang bị được hệ thống HPLC

- Rút ngắn thời gian phân tích, có thể kiểm nghiệm đồng thời nhiều mẫu

- Tăng độ chính xác và tin cậy trong phân biệt loài sâm thuộc chi Panax, đặc biệt là Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu, tránh là nguy cơ giả mạo, trộn lẫn, dược liệu “rác”…

- Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và uy tín thương hiệu Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu

- Hỗ trợ bảo hộ chỉ dẫn địa lý và phát triển vùng trồng

Đây là một giải pháp có khả năng scale-up toàn quốc, đặc biệt tại các địa phương chưa có điều kiện trang bị hệ thống phân tích hiện đại.

Chuyển giao công nghệ trọn gói

Chuyển giao công nghệ (know-how)

Chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ

   Hợp tác đầu tư - sản xuất - kinh doanh

Cung cấp thiết bị, giải pháp và dịch vụ kỹ thuật

Nghiên cứu và phát triển theo đơn đặt hàng (R&D)

   Chuyển giao theo mô-đun (từng phần)

   Dịch vụ vận hành - thuê hệ thống

Đào tạo và chuyển giao vận hành

   Kêu gọi đầu tư

Địa chỉ: Phòng F.0104 - Số 19 Nguyễn Hữu Thọ, phường Tân Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: (028) 3776 0653

Email: citt@tdtu.edu.vn

Facebook: https://www.facebook.com/citt.tdtu/